De Grote Jaarlijst van 2025
Een jaar van reizen - en de lijstjes met boeken, games, spellen en series
Het was een jaar als geen ander.
In 2025 deed ik wat ik lang niet durfde en vermeed vanuit mijn comfortzone: alleen reizen. Nu was ik gemotiveerd om het te doen. Omdat verschillende groepsreizen al verpletterende indrukken op me achterlieten. Omdat een akelige ziekte bij leeftijdsgenoten en wereldwijde spanningen aangeven dat je misschien niet alle tijd van de wereld hebt. En om 10 jaar werken bij RTV Noord - tien jaar op dezelfde plek, dat had ik nooit verwacht - te beklinken.
Eén dag na mijn 40ste verjaardag zat ik in het vliegtuig naar Bangkok, waar ik alleen voor de eerste drie nachten een sociaal uitziend hostel had geboekt.
De rest was pure improvisatie.
Het werd een onvergetelijk avontuur van 7,5 maanden door 9 landen. Thailand, Laos, Cambodja, Indonesië, Maleisië, Taiwan, Zuid-Korea, Japan, terug naar Indonesië en ten slotte Vietnam.
Zo veel schitterende inzichten in andere culturen, zoveel geweldig lokaal leven op straat, zo veel geweldige landschappen, zo veel geweldige scooterritten waarin het allemaal samenkwam.
En dan heb ik het nog niet eens over de mensen die op m'n pad kwamen. De ene nog bijzonderder en fijner dan de anderen - niet voor niets heb ik meer dan vijftig dagen samen met haar gereisd.
'Solo travel doesn't really exist - it's more social travel’, sprak een andere backpacker, en dat klopt.
In parels van sociale hostels maakte ik reisvrienden waarmee ik een tijdje optrok, of was er zo'n geweldige vibe dat je vanzelf een groep werd met andere backpackers en samen dingen ondernam.
Soms stapte ik over mezelf heen en initieerde ik een spelletje, wat de sfeer in een stijf hostel losmaakte, of sprak ik een andere reiziger in een bar aan, wat regelmatig schitterende gesprekken en een memorabele avond opleverde. Een doorgewinterde Britse reiziger adviseerde me op elke plek twee keer zolang te blijven als de meeste mensen doen, omdat je dan de hartklop van een plek meekrijgt en een plek meer voelt. Een gouden tip die zorgde voor een rustigere, ‘eigenere’ tweede helft van de reis.
En dan gaat het nog niet eens over de mensen van de andere culturen zelf.
Indonesië heeft m'n hart gestolen. De lerares Engels die in Bajawa in de regen achterop mijn scooter sprong en me naar haar huis wees voor een kop koffie en eten. De 'single man’ die in het noorden van Ambon spontaan mijn daggids werd en me uitnodigde voor volleybal met de buurt. De Molukkers die vanuit winkels aan de straat enthousiast naar me riepen, de duizenden kinderen die zwaaiden en groetten wanneer ik langsreed, het hele dorp dat zich om me heen verzamelde omdat ik spontaan op zondagochtend naar 'hun’ lokale strand ging. Het ziekenhuis waar ik heen ging uit angst voor een hondenlik, en waar iederéén alles op alles zette om me te helpen - en de arts nog wel een goede strandtip voor me had.
Bij zonsopkomst op de Mount Sibuatan in Sumatra kon ik m'n tranen niet binnenhouden - zó mooi. Ook Nong Khiaw en Don Det (Laos), heel Flores en het oosten van Sumba (Indonesië) waren absolute hoogtepunten. Maar werkelijk elke plek had zijn eigen charme en eigen vibe. En overal waren diamanten.
De bejaarde eettentjes-eigenaren in een niet-toeristische wijk in Ho Chi Minh die gloeiden van trots dat we bij ze kwamen eten.
De jonge barmannen die me zoveel leerden over de Taiwanese volksaard, de twee Zuid-Koreaanse mannen waarmee ik optrok in hikes - openhartige uitzonderingen in een gesloten land dat ten onder gaat aan werkdruk.
De eigenaresse van een Japans restaurantje die zich verbaasde over de verkeerde munt die ik per ongeluk had gegeven, die munt het hele restaurant liet doorgaan, waarna een man die de munt herkende ‘Oooh, SOUTH-U KOREAAA' riep en zij met een ‘Oooooh!’ ten overstaande van iedereen geinde dat ik haar aan het flessen was.
Ik was soms doodop, maakte rare keuzes, boekte verkeerde vluchten, werd bestolen van een paar oordopjes en -jawel- het korte gedeelte van een afritsbroek, sommeerde een taxichauffeur te stoppen met de rit omdat we hem niet vertrouwden, werd ziek tijdens een jungletrek in Sumatra, uitgerekend op de plek met de meest ranzige en spin-bevolkte wc's.
Ik kreeg een afkeer voor reizende Amerikanen die soms alibi's lijken te hebben, en waar ook geen volumeknop op zit trouwens, en voor Britse twintigers die wel erg veel sociale ruimte innemen met hun diepgang van een bierglas en TikToktempo. Ik had er minder moeite mee dat dezelfde groep me regelmatig 26 schatte, zo is het ook weer.
Alleen reizen gaat met ups and downs, het klopt, maar de ups overstijgen de downs, en niet zo'n beetje ook. Ik had geen plek, geen interactie, geen belevenis willen missen. Soms is het it is what it is, soms test het je veerkracht, altijd maakt het een bijzondere herinnering.
Ik had het voor geen goud willen missen. Het was onvergetelijk.
Oké, en dan nu over naar de lijstjes die al het hele jaar in de maak waren… al zijn ze dit jaar wat kleiner dan anders.
Uitgelezen boeken:
Dave Eggers - Wat is de Wat ***** - Het prachtige levensverhaal van een Soedanese vluchteling. Over een jeugd van diepe dalen, doorgaan, doorgaan, doorgaan, omdat je niks anders kan. En dan ook nog dankbaar en positief in het leven blijven staan. Een boek dat je voor altijd bij je draagt.
Rob van Essen - Miniapolis **** - Dit is de Nederlandse Murakami hoor. Ongeloofeleuk.
Esther Gerritsen - Gebied 19 **** - Lekkere Nederdystopie, in het rijtje van Niels 't Hooft's De Verdwijners. De gebeurtenis is enorm - de helft van onze planeet wordt ineens naar een hernieuwde versie van de planeet meegenomen - maar wordt in het schrijven heel dichtbij, klein en nuchter Nederlands gehouden. Vermakelijk.
Daniel Kehlmann - Lichtspel **** - Een bijzonder en vlot oorlogsverhaal over een regisseur die niks anders meer kan dan films voor de nazi's maken.
Paulo Cognetti - De Acht Bergen *** - Na een opening die te weinig 'show don't tell’ voelde, blij dat ik verder heb gelezen. Mooi integer levensverhaal over en in de bergen.
Sacha Bronwater - Luister *** - Je moet doorgaan als Parijzenaar als je stad wordt belaagd door aanslagen. Aardig, maar bleef niet echt hangen.
Lena Kurzen - Schuilhuisje ** - Over een stel dat niet praat. Moest drie weken na het uitlezen nadenken waar het ook alweer over ging.
Nog bezig met: Brandon Sandorson - Way of Kings - fantasie die naar meer smaakt!
Uitgekeken series:
Paradise **** - Niet de enige serie over een ondergrondse samenleving als de wereld is vergaan, wel de knapst geconstrueerde. Disney
Dream Productions **** - Miniserie die inhaakt op de briljante film Inside Out en het is onwerkelijk hoeveel leuke en creatieve ideeën erin zitten. Disney
The Last of Us S2 **** - Hij's weer goed. Intens. HBO
Say Nothing **** - Interessant en rauwe weergave van de vreselijke burgeroorlog in Noord-Ierland. Disney
Chateau Promenade **** - De hele Nederlandse programmacultuur kolderiek en feelgood op de hak. NPO
The Penguin **** - Ik doe het niet meer eigenlijk, superheldseries, maar deze spin-off over de maffiafamilie van een Batman-vijand is knap. HBO
Silicon Valley S3 *** HBO
Futurama *** Disney
Long Story Short *** - Interessante moderne Joodse familiekwesties, maar zonder de humor van Marvelous Mrs. Maisel en al helemaal zonder de emotionele impact van BoJack Horseman. Overgewaardeerd. Netflix
How I Met Your Mother *** - Alweer een poging, maar tjongejonge, wat hebben de afleveringen toch weinig om het lijf en wat is het acteerwerk slecht. Disney
Nog bezig met: Severance S2
Uitgespeelde games:
Avowed ***** - Boeiende personages, een heerlijke beknopte open wereld die bestaat uit echte verhalen in plaats van icoontjes op een kaart, gewichtige keuzes en vooral briljant vloeiende actie op de manier waarop je zelf wil spelen. Genoten van deze royaal ondergewaardeerde game, en zelfs m'n savegame weer opgepakt om ook een andere verhaaluitkomst te krijgen. Er zijn weinig games waar ik zo makkelijk 60 uur in stop. Xbox
South of Midnight **** - Fijne no-nonsense actiegame die druipt van de Amerikaanse-swamp-sfeer, en je steeds verder het gat in sleurt. Wat ook fijn is: niet divers-omdat-het-moet maar écht. Xbox
The Invincible **** - Een 'walking simulator’ waarbij je als astronaute ontdekt dat de planeet waarop je bent beland, diepe geheimen kent. Schitterende decors en intrigerend plot. Mogelijk keer ik nog eens terug om andere verhaalwendingen te proberen. PS5
Beholder Conductor demo **** - Ongewild werk je als (Russische) conducteur en bespied en betrap je passagiers op voor het systeem ongewenst gedrag. Naar, maar intrigerend. Hier wil ik zeker nog eens de volledige versie van spelen, ook omdat de trein naar niet zomaar een bestemming rijdt. PC
An Elmwood Trail (hoofdstuk 1) **** - Zeer knap gemaakte game waarin je als detective over twee telefoons beschikt: die van jezelf en die van een meisje dat van de aardbodem is verdwenen. Door appjes en nagemaakte foto-apps te bestuderen, komt er steeds meer aan het licht. Gratis en zeer aanbevelenswaardig. Mobiel
Duck Detective: The Ghost of Glamping **** - Komische en leuk getekende whodunnit waarin je in drie of vier uur alle gebeurtenissen hebt gehad. Leuk tussendoortje. Mac
Virginia **** - Nog een walking simulator, waarin je een vermissing natrekt - maar vooral meer te weten komt over je eigen werkverhoudingen. PS5
Lost Records: Bloom & Rage Tape 1 *** - Nostalgie-overladen coming-of-age neemt haar tijd. Het ligt er te dik bovenop om emotioneel impact te maken. PS5
The Forest Quarter *** - Niet het eerste verhaaltje over een uit elkaar gevallen jazzband - maar de vertelling van Dreams was toch beklijvender. PS5
Thank Goodness You're Here *** - Verwachtte veel van dit melige getekende onzinspelletje dat Britser is dan de Tower Bridge, maar de gameplay is dun… en ik heb amper gelachen. PS5
(Nog) niet uitgespeeld: Drop Duchy (pc) ****, River Towns (pc) ****, Robocop Rogue City (PS5) ****, Blue Prince (Xbox) ****, Clair Obscur Expedition 33 (Xbox) ****, Disco Elysium (PS5) ****, Sword of the Sea (PS5) ***, Indika (PS5) ***, Genshin Impact (Mobiel) ***, Balatro (Xbox) ***, Prince of Persia: Lost Crown (PS5) ***, The Crew Motorfest (Xbox) ***, Keeper (Xbox) ***, Dragon Age Veilguard (PS5) **, Eternal Strands (Xbox) **, Banishers: Ghost of New Eden (PS5) **
Nieuw gespeelde spellen:
Slay the Spire ***** - Wat is de game (die me niks doet) omgetoverd tot een leuk opbouwend en spannend coöperatief bordspel zeg!
Five Crowns ***** - Geweldig slagenspel waarin je elke ronde een kaart meer hebt om uit te kunnen spelen op tafel. Elke ronde is spannend.
Het Witte Kasteel **** - Strategisch keuzespel met de schaarste van je dobbelstenen. Hoofdbrekens gegarandeerd.
The Guild of Merchant Explorers **** - Breid je stad en terrein uit, maar zonder geld ben je nergens - dus worstel met de keuzes van andere spelers en jezelf.
The Vale of Eternity **** - Jaag op en tem monsters en draken efficiënter dan andere spelers doen.
Everdell **** - Ach, wat ziet dit spel er prachtig uit. Ik weet niet of dit een goede plek is eerlijk gezegd, het was wat veel en te lang geleden.
Fromage **** - Het lijkt zo simpel, maar probeer die kazen maar eens te maken.
Duizend Bommen en Granaten *** - Leuk, simpel dobbelspelletje waarin je opnieuw kan dobbelen om nog meer papegaaien, goud of diamanten te verzamelen… maar het ook allemaal weer kan kwijtraken.
Trio *** - Verzamel en combineer kaarten als eerst en win - dus spannend.
Calavera *** - Vlot een spannend dobbel- en schrijfspelletje in de stijl van Qwixx, nu met doodshoofden die je score kunnen verzieken.
Inside Job *** - Coöperatief kaartspelletje waarin iemand de boel moet saboteren. Het greep me niet helemaal.
Op een gelukkig, gezond, gezellig, en liefdevol 2026!